Στόχος Δράσης
Στόχος της δράσης «Ήπειρος Καινοτομίας: Δημιουργία και Ενίσχυση Startup & Spin-off επιχειρήσεων» είναι η ίδρυση και η υποστήριξη, νέων Νεοφυών επιχειρήσεων (Startup) & Εταιρειών Τεχνοβλαστού (Spin-off) που δραστηριοποιούνται ή θα δραστηριοποιηθούν στην Περιφέρεια Ηπείρου και επενδύουν στην καινοτομία, για την ανάπτυξη ανταγωνιστικών καινοτόμων προϊόντων ή / και υπηρεσιών τα οποία προγραμματίζουν να διαθέσουν στην αγορά.
Δείτε την Αναλυτική Πρόσκληση
Κατάσταση
Σε Υποβολή Αιτήσεων.
Διάρκεια Υποβολής Αιτήσεων: 15/01/2026 (13:00) έως 18/03/2026 (15:00)
Διάρκεια υλοποίησης
Είκοσι τέσσερις (24) / Δεκαοκτώ (18) μήνες από την ημερομηνία ηλεκτρονικής κοινοποίησης των αποτελεσμάτων αξιολόγησης.
Προϋπολογισμός
Δράσης: 2.000.000€
Δημιουργία Startup & Spin-off: 1.000.000
Ενίσχυση νέων Startup & Spin-off: 1.000.000
Επενδυτικών Σχεδίων: 50.000 – 150.000€
Ένταση Ενίσχυσης
75%
Καθεστώς Ενίσχυσης
Επιλέξιμες Νομικές Μορφές
Ατομική Επιχείρηση, Α.Ε., Ο.Ε., Ε.Ε., Ε.Π.Ε., Ι.Κ.Ε., ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ., Α.Μ.Κ.Ε. (Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία)
Ημερομηνία έναρξης επιλεξιμότητας δαπανών
19/12/2025 (H ημερομηνία δημοσίευσης της Αναλυτικής Πρόσκλησης)
Βασικές Προϋποθέσεις
01
Υπό Σύσταση Επιχειρήσεις.
Ως υπό σύσταση νοούνται οι επιχειρήσεις που διαθέτουν σχέδιο καταστατικού υπογεγραμμένο από όλα τα μέλη/εταίρους και θα προβούν σε έναρξη εργασιών στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. μετά την ηλεκτρονική υποβολή της αίτησης χρηματοδότησης. Στην περίπτωση αυτή θα προσδιοριστεί και θα αξιολογηθεί το εταιρικό σχήμα της υπό σύστασης εταιρείας.
02
Νέες Επιχειρήσεις.
Ως νέες νοούνται οι υφιστάμενες επιχειρήσεις που έχουν κάνει έναρξη εργασιών από την 1η Ιανουαρίου 2023 και έπειτα.
03
Οι Υπό Σύσταση Επιχειρήσεις θα διαθέτουν τον επιλέξιμο ΚΑΔ επένδυσης πριν την πρώτη εκταμίευση συμπεριλαμβανομένης της προκαταβολής.
04
Οι Νέες Επιχειρήσεις να διαθέτουν την επιλέξιμη δραστηριότητα (ΚΑΔ) επένδυσης πριν την έκδοση της Αναλυτικής Πρόσκλησης (19/12/2025).
Προϋποθέσεις – Αναλυτικά
- Να υποβάλλουν επιχειρηματικό σχέδιο, καθώς και το σύνολο των αναγκαίων στοιχείων, δικαιολογητικών και εντύπων, όπως ορίζονται από την παρούσα προκήρυξη.
- Να υποβάλλουν μία πρόταση ανά Α.Φ.Μ. (λογίζεται το Α.Φ.Μ. όλων των μελών/εταίρων του σχήματος).
- Να δεσμευτούν ότι:
- Θα περιλαμβάνονται στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, όπως ορίζονται στη Σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής της 6ης Μαΐου 2003 και στο Παράρτημα Ι του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 651/2014 της Επιτροπής της 17ης Ιουνίου 2014, όπως ισχύει σχετικά με τον ορισμό των πολύ μικρών, των μικρών και των μεσαίων επιχειρήσεων.»
- Υπό Σύσταση Επιχειρήσεις:
Θα κάνουν έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας σε μια μόνο επαγγελματική εγκατάσταση, καθώς και θα πραγματοποιήσουν της αντίστοιχες δαπάνες στην Περιφέρεια Ηπείρου. Δεν επιτρέπεται η ίδρυση υποκαταστήματος καθ’ όλη τη διάρκεια υλοποίησης του Επιχειρηματικού Σχεδίου, επί ποινής ανάκλησης της Απόφασης Ένταξης και επιστροφής της Δημόσιας Χρηματοδότησης που τυχόν έχει ληφθεί.
- Νέες Επιχειρήσεις:
Να δραστηριοποιούνται σε μια μόνο επαγγελματική εγκατάσταση, καθώς και να πραγματοποιήσουν τις αντίστοιχες δαπάνες στην Περιφέρεια Ηπείρου. Δεν επιτρέπεται η ίδρυση υποκαταστήματος καθ’ όλη τη διάρκεια υλοποίησης του Επιχειρηματικού Σχεδίου, επί ποινής ανάκλησης της Απόφασης Ένταξης και επιστροφής της Δημόσιας Χρηματοδότησης που τυχόν έχει ληφθεί.
- Θα δραστηριοποιούνται σε έναν τουλάχιστον από τους επιλέξιμους τομείς δραστηριότητας (ΚΑΔ) που αναφέρονται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧVI ΕΠΙΛΕΞΙΜΟΙ ΚΩΔΙΚΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ (ΚΑΔ), καθώς και ότι θα πραγματοποιήσουν τις αντίστοιχες δαπάνες στους επιλέξιμους ΚΑΔ. Επισημαίνεται ότι όταν επιλέξιμοι θεωρούνται οι ΚΑΔ 4ψηφιοι NACE (πχ 10.11) συμπεριλαμβάνονται όλες οι περαιτέρω αναλύσεις (π.χ. 10.11.11, 10.11.20.01).
- Θα λειτουργούν αποκλειστικά με μία από τις επιλέξιμες νομικές μορφές.
- Θα τηρούνν απλογραφικά ή διπλογραφικά λογιστικά βιβλία (πρώην Β’ ή Γ’ κατηγορίας βιβλία) του ΚΦΑΣ.
- Νέες Επιχειρήσεις:
Να μη βρίσκονται υπό πτώχευση, εκκαθάριση ή αναγκαστική διαχείριση.
- Νέες Επιχειρήσεις:
Να μην εκκρεμεί σε βάρος τους ανάκτηση ενίσχυσης κατόπιν προηγούμενης αποφάσεως της Επιτροπής, με την οποία μια ενίσχυση κηρύσσεται παράνομη και ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
- Νέες Επιχειρήσεις:
Να μην έχουν επιβληθεί στην επιχείρηση πρόστιμα για τους λόγους του αρ. 39 παρ. 1 Ν. 4488/2017 τα οποία έχουν αποκτήσει τελεσίδικη και δεσμευτική ισχύ, για παραβάσεις εργατικής νομοθεσίας και ειδικότερα για:
- Παράβαση «υψηλής» ή «πολύ υψηλής» σοβαρότητας (3 πρόστιμα/ 3 έλεγχοι)
- Αδήλωτη εργασία (2 πρόστιμα/ 2 έλεγχοι).
- Θα τηρούν τη νομοθεσία περί υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου.
- Θα εγγραφούν στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων του άρθρου 20 του Ν.4557/2018 (Α΄ 139), ως ισχύει, πριν την υποβολή του 1ου Αιτήματος Επαλήθευσης, εφόσον περιλαμβάνονται στους υπόχρεους εγγραφής στο Μητρώο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧII: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΥΣ.
- Θα λειτουργούν νόμιμα διαθέτοντας το κατάλληλο έγγραφο αδειοδότησης, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία για την ενισχυόμενη δραστηριότητά τους (ενισχυόμενο ΚΑΔ) (π.χ. άδεια λειτουργίας, υπεύθυνη δήλωση έναρξης λειτουργίας, απαλλακτικό άδειας λειτουργίας, γνωστοποίηση έναρξης λειτουργίας κλπ.). Οι επιχειρήσεις με δραστηριότητες για την άσκηση των οποίων δεν απαιτείται άδεια λειτουργίας, θα πρέπει να υποβάλουν Υπεύθυνη Δήλωση του Νόμιμου Εκπροσώπου, όπου θα βεβαιώνεται ότι δεν απαιτείται η έκδοση άδειας λειτουργίας με σχετική τεκμηρίωση ή έγγραφο απαλλαγής από την σχετική υποχρέωση, από τον αρμόδιο Φορέα.
- Οι επιμέρους δαπάνες που περιλαμβάνονται στη συγκεκριμένη αίτηση χρηματοδότησης δεν έχουν χρηματοδοτηθεί στα πλαίσια άλλης δράσης που χρηματοδοτείται από εθνικούς ή ενωσιακούς πόρους, δεν αποτελούν εγκεκριμένες δαπάνες επιχειρηματικού σχεδίου σε άλλη δράση που χρηματοδοτείται από εθνικούς ή ενωσιακούς πόρους και εφόσον λάβει χώρα έγκριση και για το διάστημα εκείνο που αποτελούν εγκεκριμένες δαπάνες του προς υλοποίηση επιχειρηματικού σχεδίου, δεν θα υποβληθούν προς ένταξη ή πιστοποίηση σε επενδυτικό σχέδιο άλλης δράσης που χρηματοδοτείται από εθνικούς ή ενωσιακούς πόρους.
- Θα υλοποιήσει την πράξη με τρόπο που θα διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη συμμόρφωση με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ισότητα των φύλων και την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου, την αποτροπή κάθε διάκρισης λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού, τη διαφάνεια, την προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία, την τήρηση της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης και της ενωσιακής πολιτικής στον τομέα του περιβάλλοντος.
- Διαθέτει τους απαραίτητους χρηματοδοτικούς πόρους και μηχανισμούς για να καλύψει τα έξοδα λειτουργίας και συντήρησης για πράξεις που περιλαμβάνουν επενδύσεις σε υποδομές ή παραγωγικές επενδύσεις, ώστε να διασφαλίσει την οικονομική τους βιωσιμότητα.
- Ότι η προτεινόμενη πράξη δεν περιλαμβάνει δραστηριότητες οι οποίες αποτελούσαν τμήμα πράξης που υπόκειται σε μετεγκατάσταση σύμφωνα με το άρθρο 66 του Καν 1060/2021 ή οι οποίες θα συνιστούσαν μεταφορά παραγωγικής δραστηριότητας σύμφωνα με το άρθρο 65 του Καν 1060/2021 παράγραφος 1 στοιχείο α) και εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ΕΤΠΑ και εντάσσεται σε έναν τύπο παρέμβασης.
- Θα μεριμνήσουν για τις κατάλληλες υποδομές με σκοπό την ελαχιστοποίηση των εμποδίων πρόσβασης ατόμων με αναπηρία, όπου αυτό είναι απαραίτητο και αναγκαίο. Ως υποδομές νοούνται τόσο οι κτιριακές υποδομές όσο και οι ηλεκτρονικές εφαρμογές που απευθύνονται στο πελατειακό κοινό (π.χ. ιστοσελίδες και λοιπές ηλεκτρονικές εφαρμογές όπως ηλεκτρονικά σημεία πληροφόρησης ή/και εξυπηρέτησης κ.λπ.).
- Υπό Σύσταση Επιχειρήσεις:
Η επιχορηγούμενη επιχείρηση δεν θα συστεγαστεί με άλλη επιχείρηση.
Με τον όρο συστέγαση νοείται η εγκατάσταση της επιχείρησης σε ίδιο, μη διακριτό χώρο με άλλη επιχείρηση. Επισημαίνεται ότι δεν θεωρείται συστέγαση η εγκατάσταση της επιχείρησης σε οργανωμένους χώρους φιλοξενίας επιχειρήσεων, όπως επιχειρηματικά και τεχνολογικά πάρκα, συνεργατικούς χώρους (co-working spaces) κλπ. Στην περίπτωση που διαπιστωθεί ότι δεν τηρείται ο όρος, θα ανακαλείται η εγκριτική απόφαση και στην περίπτωση καταβολής ποσού στον Δικαιούχο, αυτό επιστρέφεται με τη διαδικασία αχρεωστήτως καταβληθέντων.
- Νέες Επιχειρήσεις:
Οι συστεγαζόμενες επιχειρήσεις δεν αποκλείονται εφόσον δεσμευτούν εγγράφως ότι με την έναρξη του επενδυτικού σχεδίου θα μεταφερθούν σε άλλη αυτόνομη εγκατάσταση.
Με τον όρο συστέγαση νοείται η εγκατάσταση της επιχείρησης σε ίδιο, μη διακριτό χώρο με άλλη επιχείρηση. Επισημαίνεται ότι δεν θεωρείται συστέγαση η εγκατάσταση της επιχείρησης σε οργανωμένους χώρους φιλοξενίας επιχειρήσεων, όπως επιχειρηματικά και τεχνολογικά πάρκα, συνεργατικούς χώρους (co-working spaces) κλπ. Στην περίπτωση που διαπιστωθεί ότι δεν τηρείται ο όρος, θα ανακαλείται η εγκριτική απόφαση και στην περίπτωση καταβολής ποσού στον Δικαιούχο, αυτό επιστρέφεται με τη διαδικασία αχρεωστήτως καταβληθέντων
- Να πληρούν όλες τις προϋποθέσεις εφαρμογής του Καν. (ΕΕ) 2831/2023 (OJ L 15-12-2023) (De Minimis) στον οποίο στηρίζεται η Δράση. Η ενίσχυση που θα λάβει μία ενιαία επιχείρηση βάσει του προγράμματος αθροιζόμενη με οποιαδήποτε άλλη ενίσχυση “ήσσονος σημασίας” (de minimis) θα λάβει (σύμφωνα με τα οριζόμενα στον με Καν. (ΕΕ) 2023/2831), δεν πρέπει να υπερβαίνει το ποσό των 300.000 ευρώ σε οποιαδήποτε περίοδο τριών οικονομικών ετών. Σε περίπτωση υπέρβασης του ανώτατου ορίου με τη χορήγηση της νέας ενίσχυσης ήσσονος σημασίας, η εν λόγω νέα ενίσχυση δεν υπάγεται στο ευεργέτημα του κανονισμού και δε δύναται να χορηγηθεί. Ως ημερομηνία λήψης της συνολικής ενίσχυσης νοείται η ημερομηνία της εγκριτικής απόφασης ανεξαρτήτως της ημερομηνίας καταβολής της ενίσχυσης ήσσονος σημασίας στην επιχείρηση, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 3 του Καν.2023/2831. Η ενίσχυση ήσσονος σημασίας θεωρείται ότι χορηγείται κατά τον χρόνο παραχώρησης στην οικεία επιχείρηση του εννόμου δικαιώματος λήψης της ενίσχυσης σύμφωνα με το εφαρμοστέο εθνικό νομικό καθεστώς, ανεξαρτήτως της ημερομηνίας καταβολής της ενίσχυσης ήσσονος σημασίας στην επιχείρηση.
Οι ανωτέρω προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται στο σύνολό τους. Η μη ικανοποίηση μίας ή περισσότερων εξ’ αυτών αποτελεί συνθήκη αποκλεισμού του επενδυτικού σχεδίου και συνεπώς λόγο που συνιστά αδυναμία υποβολής της αίτησης ή / και απόρριψης αυτής.
Επιλέξιμοι Τομείς Δραστηριότητας
- Τουρισμός – Πολιτισμός – Δημιουργικές Βιομηχανίες
- Αγροδιατροφική Αλυσίδα
- Περιβάλλον – Κυκλική Οικονομία
- Βιοεπιστήμες – Υγεία και Φάρμακα
- Αειφόρος Ενέργεια
- Ψηφιακές Τεχνολογίες
Επιλέξιμες Δαπάνες
Δαπάνες Εξοπλισμού & Οργάνων – Έως 50% του Επιλέξιμου Π/Υ.
- Εξοπλισμός για την προστασία του Περιβάλλοντος και Εξοικονόμηση Ενέργειας – Έως 4.000€.
- Λοιπός Εξοπλισμός επιχείρησης – Έως 4.000€.
- Ψηφιακός εξοπλισμός γραφείου.
- Παραγωγικός & Μηχανολογικός Εξοπλισμός.
- Ηλεκτρικά Μεταφορικά Μέσα – Έως 3.600€.
Δαπάνες για παροχή υπηρεσιών – Έως 50% του Επιλέξιμου Π/Υ.
- Δαπάνες για συμβουλευτικές και ισοδύναμες υποστηρικτικές υπηρεσίες χρησιμοποιούμενες για την πράξη.
- Συμβουλευτική υποστήριξη για την παρακολούθηση της υλοποίησης του επενδυτικού σχεδίου – Έως 4.000€.
- Υπηρεσίες προμήθειας / χρήσης Λογισμικού υπό καθεστώς «Software as a Service», «cloud computing» ή άλλο παρεμφερές αυτού – Έως 50% του Επιλέξιμου Π/Υ.
- Πιστοποίηση υπηρεσιών & διαδικασιών σύμφωνα με εθνικά, εναρμονισμένα καθώς και λοιπά ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα – Έως 3.000€.
Δαπάνες προσωπικού – Έως 80% του Επιλέξιμου Π/Υ.
- Δαπάνες Προσωπικού με σύμβαση μίσθωσης έργου στο βαθμό που απασχολούνται στο έργο – έως 38.700€ / φυσικό πρόσωπο.
- Πλήρες Μισθολογικό Κόστος Νεοπροσλαμβανόμενου Προσωπικού – έως 2.000€ / μηνιαίο μισθό ΝΘΕ
- Πλήρες Μισθολογικό Κόστος Υφιστάμενου Προσωπικού – έως 2.000€ / μηνιαίο μισθό ΝΘΕ
Δαπάνες για Κτήρια, Γήπεδα, Εγκαταστάσεις & Περιβάλλοντα Χώρο
- Διαμόρφωση εσωτερικού χώρου μικρής κλίμακας – Έως 5.000€.
- Κατασκευές, διαμορφώσεις, επεκτάσεις, διαρρυθμίσεις για την διευκόλυνση προσβασιμότητας των ΑμεΑ – Έως 5.000€.
Έμμεσες Δαπάνες
- Έμμεσες Δαπάνες (7% επί των επιλέξιμων άμεσων δαπανών του επενδυτικού σχεδίου)
Δαπάνες Λογισμικού – Έως 50% του Επιλέξιμου Π/Υ.
- Προμήθεια Λογισμικό και δικαιώματα χρήσης (licenses) προγραμμάτων λογισμικού
Λειτουργικές Δαπάνες
- Ενοίκια επαγγελματικού χώρου – Έως 6.000€

Δαπάνες Προβολής, Προώθησης & Δικτύωσης
- Δαπάνες δημοσιότητας – Έως 8.000€
- Αναβάθμιση υπάρχουσας ιστοσελίδας – Έως 2.000€
- Δαπάνες συμμετοχής ΜΜΕ σε εμπορικές εκθέσεις – Έως 5.000€
- Δημιουργία νέας ιστοσελίδας – Έως 3.000€
Δαπάνες Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας – Έως 5.000€.
- Δαπάνες απόκτησης επικύρωσης και προστασίας διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Δικαιολογητικά
ανά νομική μορφή εταιρείας
Επισημάνσεις
- Σε περίπτωση συγχωνεύσεων ή εξαγορών, όλες οι προηγούμενες ενισχύσεις ήσσονος σημασίας που έχουν ήδη χορηγηθεί σε οποιαδήποτε από τις συγχωνευόμενες επιχειρήσεις λαμβάνονται υπόψη για να προσδιοριστεί κατά πόσο η νέα ενίσχυση ήσσονος σημασίας στη νέα ή στην εξαγοράζουσα επιχείρηση υπερβαίνει το ανώτατο όριο των 300.000 ευρώ σε οποιαδήποτε περίοδο 3 ετών. Οι ενισχύσεις ήσσονος σημασίας που είχαν χορηγηθεί νομίμως πριν από τη συγχώνευση ή την εξαγορά παραμένουν νόμιμες.
- Αν μια επιχείρηση διασπαστεί σε δύο ή περισσότερες χωριστές επιχειρήσεις, η ενίσχυση ήσσονος σημασίας που χορηγήθηκε πριν από τη διάσπαση καταλογίζεται στην επιχείρηση που έλαβε αυτή την ενίσχυση, η οποία είναι κατά κανόνα η επιχείρηση που ανέλαβε τις δραστηριότητες για τις οποίες χρησιμοποιήθηκε η ενίσχυση ήσσονος σημασίας. Εάν ο εν λόγω καταλογισμός δεν είναι δυνατός, οι ενισχύσεις ήσσονος σημασίας πρέπει να κατανέμονται αναλογικά με βάση τη λογιστική αξία των ιδίων κεφαλαίων των νέων επιχειρήσεων κατά την πραγματική ημερομηνία της διάσπασης.
Δεν έχουν δικαίωμα υποβολής αίτησης χρηματοδότησης:
- Οι επιχειρήσεις στις οποίες έχουν επιβληθεί, πριν από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής αίτησης συμμετοχής α) τρεις (3) πράξεις επιβολής προστίμου από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας.
- Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τομείς, στους οποίους δεν εφαρμόζεται ο Καν. 2023/2831 (άρθρο 1) και αφορούν:
- παραγωγή προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας,
- μεταποίηση και την εμπορία προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας,
- πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων,
- δραστηριότητες που σχετίζονται με εξαγωγές προς τρίτες χώρες ή προς κράτη μέλη.
- οι δημόσιες επιχειρήσεις, οι δημόσιοι φορείς ή δημόσιοι οργανισμοί ή/και οι θυγατρικές τους, καθώς και οι εταιρείες στο κεφάλαιο ή τα δικαιώματα ψήφου των οποίων συμμετέχουν, άμεσα ή έμμεσα, με ποσοστό μεγαλύτερο του είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) οι Ο.Τ.Α. και όλοι οι παραπάνω δημόσιοι φορείς μεμονωμένα ή από κοινού.
- Οι επιχειρήσεις που εντάσσονται σε ήδη οργανωμένο ομοιόμορφο δίκτυο διανομής προϊόντων ή παροχής υπηρεσιών και οι οποίες εκμεταλλεύονται κατόπιν σχετικών συμβάσεων άδειες εκμετάλλευσης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, που αφορούν συνήθως εμπορικά σήματα ή διακριτικούς τίτλους και τεχνογνωσία για την χρήση και τη διανομή αγαθών ή υπηρεσιών (π.χ. franchising, shop in shop, δίκτυο πρακτόρευσης κ.λπ.).
- Οι εξωχώριες (offshore) επιχειρήσεις.